Wielkość czcionki: A-A+

Kronika

W listopadzie 1940 r., na polecenie Chaima Rumkowskiego, utworzono w obrębie getta Wydział Archiwum. Do jego zadań należało gromadzenie dokumentów mających w przyszłości stanowić podstawę do opisania historii getta. W placówce tej, od 12.01.1941 r. do 31.07.1944 r. pracownicy, w większości dziennikarze i pisarze, opracowywali kronikę getta. Teksty Kroniki redagowano z początku w języku polskim, w okresie od września do grudnia 1942 równolegle w języku polskim i niemieckim, a dopiero od stycznia 1943 wyłącznie po niemiecku.

Litzmannstadt Getto

W okresie międzywojennym Łódź była drugim co do wielkości, po Warszawie, skupiskiem żydowskim w Polsce i stanowiła ważny ośrodek polskiej diaspory. W 1939 r. mieszkało tu 233 tysiące Żydów, co stanowiło 34,7 % ogółu ludności. Żydzi łódzcy brali aktywny udział w gospodarczym i społeczno-politycznym życiu miasta. Wkład w kształtowanie gospodarczego oblicza Łodzi wnosili zarówno wielcy przemysłowcy, jak i kupcy, sklepikarze czy rzemieślnicy żydowscy.

Agresja III Rzeszy na Polskę 1.09.1939 r. stała się początkiem końca wielokulturowej Łodzi. Ideologia nazistowska wykluczała współistnienie na równych prawach Niemców, Polaków i Żydów. Dwie ostatnie z wymienionych nacji uznała za podludzi, przeznaczonych do zniewolenia bądź eksterminacji. Prześladowania, mające ostatecznie doprowadzić do wyniszczenia ludności żydowskiej zaczęły się tuż po wkroczeniu do Łodzi wojsk hitlerowskich 8.09.1939 r. Stosowanie rasistowskich ograniczeń prawnych oraz szeregu nakazów i zakazów o charakterze policyjnym ułatwiło okupantowi grabież mienia i wykluczenie Żydów z życia gospodarczego Łodzi.

Decyzja o wytyczeniu w mieście obszaru zamieszkania ludności żydowskiej, w zamyśle okupanta mająca być jedynie tymczasowym rozwiązaniem, zapadła 8.02.1940 r. Ostateczne odizolowanie getta nastąpiło 30.04.1940 r. Tę wydzieloną dzielnicę o obszarze 4,13 km2 zlokalizowano w najbiedniejszej i najbardziej zaniedbanej części Łodzi.

Wiosną 1940 r., w getcie łódzkim zamknięto 160 320 osób. Kolejne, przeprowadzone w latach 1941-1942, wsiedlenia Żydów zachodnioeuropejskich oraz mieszkańców likwidowanych, prowincjonalnych gett z obszaru Kraju Warty sprawiły, iż przez getto łódzkie przeszło ponad 200 tys. osób.

Kontrolę zewnętrzną nad tą jednostką powierzono jednemu z wydziałów okupacyjnego Zarządu Miejskiego, Zarządowi Getta (Gettoverwaltung) z Hansem Biebowem na czele. Wewnętrzna, rozbudowana administracja Litzmannstadt Getto podlegała odpowiadającemu za wykonywanie zarządzeń okupanta, Przełożonemu Starszeństwa Żydów - Chaimowi Mordechajowi Rumkowskiemu.

Ideą budzącego do dziś kontrowersje Rumkowskiego, stało się przetrwanie wojny dzięki przekształcenie getta w wydajny kompleks produkcyjny, niezbędny wojennej gospodarce Niemiec.

Bezspornym faktem jest, iż Litzmannstadt Getto było najdłużej funkcjonującym, a zarazem drugim co do wielkości miejscem koncentracji i przymusowej pracy ludności żydowskiej na ziemiach polskich. O wyjątkowości getta łódzkiego świadczy, iż funkcjonowało ono aż do sierpnia 1944 r., podczas gdy inne getta dawno już zlikwidowano a ich mieszkańców zamordowano.

Miejscem zagłady mieszkańców łódzkiego getta stały się głównie obozy śmierci w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof an der Ner) i Auschwitz-Birkenau, w których zginęło około 135 tys. jego mieszkańców. Około 45 tys. Żydów zmarło w samym getcie, w wyniku głodu i chorób będących skutkiem eksterminacyjnych działań hitlerowców.